X
تبلیغات
ره آورد - قطعات دهانی حشرات و قفس سینه واجزای آن
 

     در حشرات قطعات دهان شامل یک جفت آروراه بالا-یک جفت آرواره پایین-یک لب بالا-یک لب پایین و زواید لب پایین میباشد.آرواره پایین از چند حلقه ساخته شده است.در حشرات بر حسب رژیم غذایی و فیزیولوژی قطعات دهانی متفاوت است.                                                                                                    

انواع قطعات دهانی در حشرات:                   

1-مکنده (پروانه)2-زننده مکنده (پشه)3-جونده(ملخ)4-لیسنده(مگس)5-مختلط(زنبور)

به اختصار اجزا و نحوه کار قطعات دهانی به شرح زیر میباشد:                     

قطعات دهانی جونده:                                         

این قطعات دهانی در حشرات قدیمی دیده میشود و در بعضی حشرات پیشرفته مانند راسته سخت بالپوشان و بعضی زنبورها و لارو پروانه ها دیده میشود.قطعات دهانی جونده شامل لب بالا1عدد لب پایین 1عددوآرواره بالاوآرواره پایین هر کدام 1جفت .

لب بالا:زیر پیشانی قرار گرفته و به وسیله درز لب بالا از پیشانی جدا شده است.لب بالا دارای پوست سخت است و در قسمت درونی نرم است و برآمدگی ها وموها وچین هایی دارد که باعث ایجاد اعضاء حسی می شوند.                                   

آرواره بالا:به تعداد یک جفت که در طرفین کپسول سر و زیر لب بالا قرار گرفته و به شکل هرم مثلثی است و برای خرد کردن مواد غذایی می باشد.                      

   آرواره پایین:به تعداد یک جفت میباشد و از چندین قطعه تشکیل شده است که شامل پایه که به شکل مثلث است و دارای یک بر آمدگی میباشد که به جمجمه متصل میشود.تنه که به شکل مستطیل است وبه صورت عمودی به پایه متصل است.حرکتهای آرواره پایین به وسیله رشته ماهیچه های محرک صورت می گیرد.

لب پایین:از چندین قطعه تشکیل شده و از به هم پیوستن جفت دوم آرواره های پایین ایجاد شده و دو بخش پیش لب و پس لب دارد و دارای پالپ است.قطعات دهانی جونده در حشرات مختلف دارای تغییرات مخصوص به هر حشره میباشد.                     

قطعات دهانی زننده مکنده:                               

این قطعات دهانی در راسته شپش ها وپشه ها وجود دارد که این حشرات از شیره گیاهان و خون جانوران تغذیه می کنند. آرواره بالا و پایین به شکل میله باریک به نام استیله در آمده که از آن برای سورخ کردن بافت گیاه و یا بدن جانوران استفاده میکنند.

قطعات دهانی مکنده:                                        

این قطعات دهانی در پروانه دیده میشود که نسبت به سایر حشرات تغییرات بیشتری درقطعات دهان دارد.پروانه در مرحله لاروی دارای قطعات دهانی جونده است که به مرور تغییر کرده ودارای خرطوم بلند وفنر مانند میشود .خرطوم از تغییر شکل ارواره پایین به وجود آمده است.پروانه از شهد گلها با مکیدن تغذیه میکند که به وسیله ماهیچه های گلو  عمل مکیدن انجام میشود.                                                   

قطعات دهانی لیسنده:                                      

در بیشتر مگس ها دیده میشود.خرطوم از تغییر شکل لب پایین به وجود آمده که گوشتی و زانویی شکل و متحرک است.خرطوم شامل دو بخش است که به قاعده آن روستروم و به انتهای آن هوستلوم گویند.در انتهای هوستلوم قطعه ای اسفنجی به نام لابلا وجود دارد که در سطح خود دارای شیار و تراشه های متعدد می باشد .که با فشار دادن این قسمت اسفنجی دارای مایع و شهد میشود و به وسیله کانال غذایی وارد بدن حشره می شود .                                                                               

قطعات دهانی مختلط :                                 

این قطعات دهانی در حشرات کامل زنبور عسل دیده می شود .حشره هم از شهد گل و هم از مواد سخت که نیاز جویدن دارد استفاده می کند.لب بالا و آرواره بالا رشد عادی دارند و برای برش بافت گیاه استفاده می شود و لب پایین وآرواره پایین رشد طولی پیدا کرده و خرطومی به طول 6تا8میلیمتر ایجاد کرده است و زبان مرکزی مایع ومواد غذایی را به داخل بدن می کشد                                                           .                                                                        

قفس سینه                        

دومین قسمت بدن حشره است که اندام های حرکتی بال و پا بر روی آن قرار گرفته اند .از قسمت جلو به وسیله گردن به سر و از قسمت عقب به شکم متصل است.سینه دارای سه حلقه است که شامل پیش قفس سینه- میان قفس سینه و پس قفس سینه  است.

هر یک از حلقه های سینه از دو نیم حلقه پشتی و شکمی و قطعات پهلویی تشکیل شده که به نیم حلقه پشتی نوتوم و نیم حلقه شکمی استرنوم و قطعه پهلویی را پلورا گویند.

هر حلقه پشتی بر حسب اینکه در کدام قسمت قفس سینه قرار دارد نامگذاری میشود به قسمت جلو پرونوتوم و به میانی مزونوتوم و آخر حلقه را متانوتوم گویند.و همچنین حلقه شکمی نیز به همین صورت به نام پرواسترنوم-مزواسترنوم و متااسترنوم وقطعات پهلویی از گسترش قطعه زیر پیش ران در طرفین سینه به وجود آمده که پلورا نامیده میشودکه از دو قطعه جلویی به نام اپیسترن و قطعه عقبی به نام اپیمر تشکیل شده که به وسیله درز پهلویی از هم جدا میشوند.                                      

در قفس سینه بالها و پا ها قرار دارند که به شرح آنها می پردازیم

پا             

حشرات 3جفت پای رونده دارند و هر حلقه دارای یک جفت از پا ها میباشد. هر پا شامل 6 قسمت می باشد.1-پیش ران2-پی ران 3-ران4-ساق5-پنجه6-پیش پنجه   

پیش ران:در حشرات مختلف به شکل بیضی –گرد –استوانه ای –مخروط ناقص دیده می شود.                                                                              

پی ران:دومین بند پا است که متحرک است و بین ران و پیش ران قرار دارد ونحوه اتصال پی ران به قسمتهای ران و پیش ران  در شناسایی و رده بندی حشرات مهم است.                                                                                  

ران:ران به شکل طویل در حشرات است و در چهار ردیف بر روی خود مو و خار دارد.                                                                                             

ساق:چهارمین بند پا که اتصال ساق به ران در محل زانو به وسیله دو مهره مفصل است.                                                                                             

پنجه:از 1تا5 قطعه بندبند متحرک تشکیل شده که بند اول پنجه را متاتارس و بند آخر را اونیکیوم گویند.                                                                      

پیش پنجه:این قسمت معمولا از دو ناخن جانبی به شکل قلاب و یک زبانه یا لبه میانی تشکیل شده است. در بعضی حشرات در زیر ناخن قطعه ای به نام بالشتک کناری وجود دارد و گاهی بین دو ناخن خار ومو ولبه ی کوچک وجود دارد که بالشتک گویند.در پا ماهیچه های وجود دارد که باعث  حرکت میشود . شکل پا در حشرات بسته به نوع تغذیه و شرایط زیستی آن مثل زندگی در آب-زیر زمین و یا خشکی متفاوت است. شکل پا  به شکل های 1-پای دونده 2-پای جهنده3-پای رونده 4- پای کننده 5-پای شکاری 6-پای شناوری 7-پای تمیز کننده 8-پای جمع آوری کننده

بال           

عضوی که بر روی قفس سینه قرار دارد و در حشرات 1یا 2  جفت دیده می شود. بال قسمتی از پوست است که توسعه یافته و به صورت چرمی-غشایی-نیمه سخت بال وسخت دیده می شود در پروانه بال دارای فلس رنگارنگ به شکل پولک است.بال حشرات در طرفین میان وپس قفس سینه وجود دارد.در بعضی حشرات بال کوتاه و در بعضی بلند است و بعضی بال ندارند که یکی از مشخصه های رده بندی حشرات است.در بعضی از حشرات بالهای عقبی تبدیل به عضو تعادلی  و حسی  به نام هالتر شده است و این حشرات دارای یک جفت بال هستند هالتر باعث حفظ تعادل در پرواز میشود مانند مگس –پشه و شپشکهای نر.                                                    

بر روی بال رگبال وجود دارد که به وسیله این بالها هوا و مواد غذایی به بال انتقال داده میشود.در حشرات هنگام استراحت طرز قرار گرفتن بال متفاوت و به شکل شیروانی (افقی)و عمودی دیده میشود.                                                         

ساختمان بال:بالها از یک کیسته پهن اپیدرمی هستند که به صورت دو پرده نازک و به هم چسبیده  در آمده اند.بعد از تشکیل بالها اپیدرم از بین میرودو بال از جنس کوتیکول است.وجود رگبال عرضی بر روی بالها باعث استحکام و سختی بال میشود.

طرز قرار گرفتن رگبالها  از نظر رده بندی مهم می باشد.در داخل رگبالها خون –تراشه و رشته عصبی وجود دارد . رگبالها بر حسب قرار گرفتن نامگذاری میشوند.

رگبال طولی:این رگبال شامل رگبال های زیر است.                               

1-پیش کناری:این رگبال در بیشتر حشرات دیده نمی شود.                       

2-رگبال کناری:اولین رگبال که ساده و محدب است و شاخه شاخه نیست.         

3-زیر کناری:این رگبال مقعر است وساده                                               

4-رگبال شعاعی یا زندی:سومین رگبال که  4 شاخه داردو از 1تا4                                             ابتدا دو شاخه دارد و سپس شاخه هر شاخه به دو شاخه دیگرتقسیم میشود.                                              

6-رگبال بازویی:دو شاخه است که هر شاخه به چهار شاخه تقسیم میشود. در ملخ شاخک بلند و جیر جیرک عضو اصلی تولید صدا است.                         

7-رگبال آنال:این رگبال محدب است و1تا 12 شاخه دارد وبه اسکلریت سوم سینه متصل شده است.                                                                    

8- رگبال ژوگوم:بعد از آنال است ورشد زیاد دارد و پهن شده است.                   

۹- رگبال فرعی:در بعضی حشرات وجود دارد وباعث استحکام ومقاومت بال میشود.                                                                                  

رگبال عرضی:                                                  

برجستگی های غشایی که در سطح بال به طور عمود یا مایل در میان رگبال های طولی و انشعابات آنها قرار دارندکه بر اساس محل قرار گرفتن نامگذاری می شوند .

بال به وسیله اسکلریت به قفس سینه متصل شده اند.                                        

حرکت و جابه جایی در حشرات     

حشرات با خزیدن وپرواز کردن وشنا کردن جا به جا میشوند بیشتر این فعالیت ها توسط ماهیچه های بدن صورت میگیرد .پرواز در حشرات به وسیله ماهیچه های ویژه پرواز که بسیار قوی وبزرگ است صورت میگیرد و با حرکت بال ها به سمت بالا و پایین جا به جا می شوند.حشرات با پا نیز جابه جا میشوند  پای جلو برنده  و پای میانی نقش حامل و پای عقبیباعث راندن حشره به جلو میشود .پا ی حشرات در هنگام شنا کردن مانند پارو عمل میکند و باعث حرکت حشره می شود .  

                    

شکم حشرات                               

               شکم سومین بخش بدن است که اعضای اصلی بدن مانند      لوله ی گوارش دستگاه گردش خون واعضای تناسلی و دفعی درون آن قرار دارند .تعداد حلقه های شکم از11حلقه ویاکمتر که10و9و8 می باشد که در حشرات مختلف متفاوت است در محل اتصال سینه به شکم پهن وعریض ودر قاعده باریک است وفقط در زنبور ها محل اتصال سینه به شکم باریک می باشد در انتهای شکم مخرج قرار دارد به حلقه های شکم اوریت گویند که به صورت های استوانه ای کشیده –مخروطی و کروی دیده می شود حلقه های شکم در برخی از حشرات ساده ودر بعضی از حشرات پوشیده از موکرک یا فلس است حلقه های شکم را بر حسب محل قرار گرفتن سوراخ تناسلی وپیوستهای آن به سه بخش تقسیم می کنند                                   

بخش پیش تناسلی : که از حلقه ی اول تا هشتم می باشد وبدون پیوست است .

بخش  تناسلی :شامل حلقه ی هشتم و نهم که سوراخ های تناسلی بر روی

آن .است.

بخش پس تناسلی :حلقه های ده و یازده وگاهی دوازده ومخرج می باشد .

 بر روی شکم پیوستهایی وجود دارد که بر حسب این که با دستگاه های تناسلی پیوستگی دارند یا جدا هستند تقسیم می شوند که به آنها پیوستهای تناسلی شکم وپیوستهای غیر تناسلی شکم گویند . بعضی از پیوستهای شکم شامل :فرسپس-رشته ی انتهایی میانی –کورنیکول –پای کاذب –نیش –آبشش تنفسی – فور کولا – کولا اوفری می باشد.

+ نوشته شده توسط اعظم کلهر در یکشنبه نهم فروردین 1388 و ساعت 17:41 |